Het 'hokje' hoogbegaafdheid


In de afgelopen vijf blogs ben ik dieper ingegaan op hoogbegaafdheid en werk, waar lopen mijn vaak begaafde en sensitieve klanten tegenaan, zonder een definitie te geven van hoogbegaafdheid. Dat is het (lastige) thema van dit zesde blog! Voor mij ligt de kern in de overexicitabilities van Dabrowski. Willem Kuipers noemt het ‘extra ontvankelijk’. De vertaling ‘superstimulatie’ van Maggie Brown klinkt ook beter dan het OVER… Hoogbegaafden zijn in aanleg intens, hebben van alles té….en krijgen dat tot vervelends toe te horen. Hoogbegaafden zijn echt niet zo heel veel anders dan anderen, alleen intenser, een soort uitvergroting van wat in ons allemaal aanwezig is.


Voor iemand die regelmatig loopt te beweren dat ze niet van 'hokjes' houdt en de nadelen die daaraan kleven graag beschrijft, laat ik toch ook een hele andere kant zien. Maar ja, daar houd ik ook van, de andere kant belichten, de tinten grijs benoemen tussen het zwart en het wit. Het grote nadeel is dat je jezelf vast kunt zetten als je in zo'n 'hokje' zit. Zo ben ik nu eenmaal! Aan de andere kant kan het jou als hoogbegaafd of hoog-sensitief mens juist ook veel duidelijkheid verschaffen.


Niemand omschrijft dat beter dan Paula Prober. Haar boek, Your Rainforest Mind: A Guide to the Well-Being of Gifted Adults and Youth is zeker een aanrader. Zij schrijft: "Knowing that you are gifted, matters. It will explain what might otherwise create confusion, self-doubt, anxiety, depression, angst, or despair. It will allow you to blossom into the best human that you can be." Grip krijgen, jezelf begrijpen en begrip hebben voor jouw eigenheid vraagt soms om (tijdelijke) hokjes.


Uitdaging: Omdat hoogbegaafdheid dus per definitie extra en té is, zal dit vaak al op jonge leeftijd tot irritatie en onbegrip in de omgeving leiden. Jacobsen (1999) benoemt in haar boek 'The Gifted Adult A Revolutionary Guide for Liberating Everyday Genius' een top 10 verwijten die allemaal de bedoeling hebben om een hoogbegaafde weer in het gareel te krijgen. De uitdaging zit 'm los van de nodige zelfkennis opdoen en jezelf begrijpen, op de eerste plaats in het verwerken van deze pijnlijke confrontaties. Het loslaten van het schuldgevoel, de schaamte en frustratie. Waarna het mogelijk wordt om de kwaliteiten weer te zien die hieronder schuil gaan, deze in jezelf te waarderen en te benoemen.


"Moet het allemaal zo snel?" ja, dit is mijn normale tempo. Ik kan en wil mij niet tot één richting beperken, dat werkt niet voor mij. Ik heb nu eenmaal een brede interesse en zie het geheel en de verbanden. "Maak je niet zo veel zorgen!" Ik voel me al snel heel diep betrokken en moreel aangesproken. "Wees niet zo veeleisend!" Ik voel vooral sterk wat ik wil. Ik ben inderdaad gedreven. Ik heb een sterke focus en veel te doen dat voor mij van betekenis is!

Overexcitabilities

Uit de verschillende theorieën over hoogbegaafdheid komt naar voren dat hoogbegaafden, hoog-sensitieve, intens levende mensen zijn. Hoogbegaafdheid beperkt zich niet tot het hoofd. Het duidt op verhoogde gevoeligheid, intensiteit door een gevoeliger zenuwstelsel dat vooral op drie gebieden zeer sterk aanwezig is. De grote drie: extra ontvankelijkheid op het gebied van intelligentie, creativiteit en emotie: deze drie geven richting aan autonomie, de drive en de motivatie voor ontwikkeling.


Linda Silverman spreekt van begaafdheid als “een geavanceerd vermogen om betekenis te scheppen, met inbegrip van de capaciteit om abstract te denken en emotioneel te reageren op abstracte concepten die gebruikt worden bij de interpretatie van ervaringsfenomenen. Hoogbegaafdheid dringt door tot de intellectuele, sociale en emotionele realiteit van de gehele mens. “ (Silverman, 1998). Hiermee heeft zij, in het boek Roeper Review uit 1998, als één van de eerste wetenschappers een definitie van hoogbegaafdheid omschreven die verder gaat dan het intelligentiequotiënt. Door deze omschrijving is er steeds meer aandacht voor het verband tussen de overexcitabilities en hoogbegaafdheid.


De persoonlijkheidstheorie, de Theorie of Positive Disintegration (1964) van de Poolse psychiater en psycholoog Dabrowski laat vijf overexicitabilities zien:


Psychomotorisch: Je hebt enorm veel energie. je houdt van bewegen en houdt van actieve spelletjes. Je praat veel en snel en je kan moeilijk stil zitten. Je bijt op je nagels.

Sensueel, Zintuigelijk: Je raakt graag dingen aan. Je houdt van eten. Je houdt van muziek en geniet van een zonsondergang. Je houdt van winkelen en je haat de labels in je kleding.

Emotioneel: Je geeft veel om andere mensen en je houdt van dieren. Je bent erg gevoelig. Je doet je best en wilt de beste zijn. Je raakt makkelijk gefrustreerd en je bent verlegen en soms nerveus.

Intellectueel: Je bent erg nieuwsgierig en je houdt van lezen. Je houdt van leren, een leven lang. Je wil dat alles eerlijk verloopt. Je kunt jezelf lang concentreren. Je wil altijd gelijk hebben.

Verbeelding: Je kunt dingen levendig verbeelden. Je hebt geweldig gevoel voor humor. Je vindt graag dingen uit. Je hebt veel fantasie en gebruikt poëtische taal. Je piekert veel.