Leren of presteren


“Geef een leerling een uitdaging op niveau en hij komt in flow"


Wanneer er gekeken wordt naar motivatie en problemen in de motivatie dan kijken we naar het gedrag en gebrek aan prestatie. De leerling krijgt een label, dwars of lui. Een leerling vergeet zijn huiswerk of laat geen inzet zien. Het gevolg is lagere cijfers dan je zou verwachten of regelrechte onvoldoendes. Langzaam afstromen naar een lager niveau of zelfs zonder diploma de school verlaten.


We zijn in het onderwijs op zoek naar motivatie voor de prestatie. Presteren doet echter een heel ander beroep op een leerling dan leren op zich. Sterker nog, de gerichtheid op prestatie heeft een negatieve invloed op de intrinsieke motivatie. Prestatie draait om extrinsieke motivatie. Het werkt faalangst in de hand en versterkt het gevoel van moeten.


Leren = betrokkenheid bij de taak, eigen leerdoelen, groeien, jezelf ontwikkelen, meesterschap, creatief bezig zijn, mislukking is onmogelijk, van fouten leer je, intelligentie kan groeien, uitdagende en nieuwe taken hebben de voorkeur, hard werken betekent niet dat je capaciteiten mist, individuele criteria, meer diepgaand en zelfgestuurd leren vanuit intrinsieke motivatie en interesse.


Prestatie = ik-betrokken (laten zien wat jij allemaal kan), prestatiedoelen, laten zien waar je bekwaam in bent en defensief op gebieden waar je niet bekwaam bent of voelt, slagen of falen, fouten zijn mislukkingen en werken verlammend en vermijdingsgedrag in de hand, intelligentie ligt vast, meer informatie vergaren is mogelijk, maar verstandiger worden kan niet, voorkeur voor makkelijke taken, lage aspiraties, hard werken is een teken van gebrek aan capaciteiten, sociale criteria, oppervlakkig en memoriserend van buiten leren vanuit extrinsieke motivatie voor de beloning.


Wanneer de focus ligt op leren dan wordt er gekeken of de kennis en de vaardigheden ook ontwikkeld en gebruikt kunnen worden. Leerkrachten zijn een hulpbron, coach in het leerproces. De keuze voor leerdoelen en de focus op ontwikkeling en vaardigheden van de leerling zouden centraal moeten staan.


Het probleem is dat veel leerlingen leertaken opvatten als prestatietaken en dat heel wat leerkrachten leertaken aanbieden als prestatietaken, zonder zich hiervan bewust te zijn. Huiswerk is een goed voorbeeld. De leerling krijgt werk naar huis om te controleren of hetgeen hij in de les geleerd heeft ook echt begrijpt en kan toepassen. In de praktijk wordt dit echter opgevat als een test. Toetsen en examens zijn sterk prestatiegericht. Leerlingen laten hun ouders het huiswerk controleren zodat ze met zo min mogelijk fouten het werk op school weer kunnen inleveren.


Prestatiegerichte leerlingen willen competent overkomen. De ene groep leerlingen is gericht op succes en wil laten zien hoe goed hij is in vergelijking met anderen. De tweede groep kiest voor vermijding van mislukkingen en op deze manier competent overkomen op zijn medeleerlingen. Het gevoel van competentie is belangrijk voor hun positieve zelfbeeld en dit kan leiden tot zelfbescherming en zelf benadelende maatregelen.


De leerling die taakgericht werken hebben veel betere probleemoplossende strategieën. Ze leren actiever, zijn betrokken en het leerproces is veel diepgaander. Je bent minder taakgericht naarmate je meer prestatiegericht bent. Of een leerling vooral prestatiegericht of taakdoelgericht is kan blijken uit de antwoorden op vragen die betrekking hebben op de mindset.


Heeft een leerling problemen met fouten maken en is hij of zij sterk gericht op hoge cijfers of is de leerling echt geïnteresseerd en houdt van moeilijke opdrachten waar je over na kunt denken en heeft hij of zij geen problemen met het maken van fouten. ( Quiz: wat-is-jouw-mindset? )


Willen X kunnen X doen = prestatie


Willen: Leerdoelen sluiten aan bij eigen interesse.

Kunnen: Leerdoelen sluiten aan bij het gedrag, de vaardigheden.

Doen: Leerdoelen zijn concreet en sluiten aan bij het niveau van de leerling, de zone van naaste ontwikkeling of wijken bewust af omdat de leerling bereid is er hard voor te werken.


Motivatie is een samenspel van de pe