Levenskunst als evenwicht


In de visie van de Duitse filosoof Wilhelm Schmid kent de mensheid twee polen. Levenskunst als de kunst van het evenwicht tussen angst en onverschrokkenheid, bestendigheid en beweeglijkheid, genoegen en pijn, alleen zijn en samen zijn, vrede en oorlog, ik en de ander, succes en falen, moeten en genieten, macht en machteloosheid, zin en zinloosheid, en nog zoveel meer. De zoektocht naar dat evenwicht onthult een levensweg die als een vervulling kan worden ervaren.


Levenskunst als filosofie van leven is een eeuwenoude traditie die zoekt naar antwoorden op de vraag: ‘hoe te leven’. Denken en kritische reflectie - voelen en willen – verlangen – oefenen en waarderen, vormen samen een persoonlijke zoektocht. De levenskunstenaar wil 'iets' bereiken met haar of zijn leven. De vraag is wat en hoe? Welke deel van je leven verdient aandacht? Hoe pak je dat aan?

'Er zit harmonie in tegengestelde spanning,

zoals het geval is met de boog en de lier’

~ Heraclites ~



Het geluk van de volheid


Wilhelm Schmid pleit in het voorwoord van zijn boek ‘Het volle leven, 100 fragmenten over geluk’ - voor het uitroepen van ‘De eeuw van het zwijgen over geluk’. In plaats van de gelukshysterie zou er dan voldoende tijd vrijkomen om rustig na te denken over de vraag wat ‘geluk’ eigenlijk inhoudt. De jacht op geluk gaat door. Het enige dat overblijft is om naast de moderne geluksbeloftes nog een ander, fragmentarisch geluk in het spel te brengen. Geen van de vertrouwde typen van geluk mag daarbij buiten beschouwing blijven. Verder speelt het toevalsgeluk een rol. Ook als het niet beschikbaar is, maakt het toch wat uit of dat geluk op een houding stuit van openheid of geslotenheid. Van belang is tevens het feelgood-geluk, dat in deze moderne tijd bijna het hele begrip geluk definieert; mensen weten waar, met wie en hoe ze het kunnen vinden, maar het blijft gebonden aan afzonderlijke mooie momenten, en laat zich niet bestendigen. En daarom moeten we het hier vooral over de derde vorm van geluk hebben: het geluk van de volheid, over het allesomvattende geluk, waaraan de ervaring van de totale volheid van het leven te danken is.


Behoeft dit geluk, de fragmenten waar het hier om gaat, een verklaring? Het omvat het leven met al zijn tegenstrijdigheden. Geen mens kan over de totale volheid van het leven beschikken. Voor de individuele mens blijven er fragmenten van die volheid over, stukken van geluk. Romantici als Novalis en Friedrich Schlegel waren ervan overtuigd dat je alleen op fragmenten van het leven de hand kon leggen, en daarom cultiveerden ze een kunst van het fragment. Fragmenten, zo wisten ze, bieden geen ultieme waarheden, maar zijn voorlopige indicaties. Ze laten vragen open, en geven voorlopige antwoorden. Tegenspraken en onverenigbare zaken co-existeren er moeiteloos. Er komt een mens-zijn in tot uitdrukking dat zichzelf als fragmentarisch ervaart. De polariteit van het leven, die in elk fragment voelbaar is, gefascineerd door de opening in de eindigheid naar het oneindige waar elk fragment naar verwijst. Zo biedt de levenskunst je steeds weer een fragment, een thema om te onderzoeken. Waarbij heel af en toe een evenwicht zicht onthult dat als vervulling van de volledigheid kan worden ervaren.



Geluk is evenwicht


Geluk is geen kwestie van succes, maar van evenwicht. Iets om te onderhouden.


“Geluk is niet zozeer een kwestie van geluk hebben, als wel van je evenwicht bewaren in tijden van geluk én van ongeluk, bij winst én bij verlies.” ‘Wegwijzers naar een hemel op aarde’ is het boek van René Diekstra: ‘Leven, ‘zegt hij, ‘is voor mij in zekeren zin als het bewonen van een huis met vijf kamers. Een werkkamer, een relatiekamer, een gezondheidskamer, een vrije tijdskamer en een spirituele of zingevingskamer. Op gelukkige, maar ook op de meest vreselijke dagen probeer ik in ieder van de kamers tijd door te brengen. Ook al is het maar even. Maar op de langere termijn probeer ik mijn tijd, aandacht en energie zo evenwichtig mogelijk over alle vijf te verdelen.


Geluk is evenwicht.” Geluk is geen kwestie van succes, maar van evenwicht. Natuurlijk wil ik wel succes, maar alleen met behoud van mijn innerlijke evenwicht. En dat kan ik alleen als ik mijn innerlijke huis goed onderhoud. Dat onderhoud kan niemand anders voor me doen, dat moet ik zelf doen. En dat is maar goed ook. Want heel veel ongeluk in deze wereld is het gevolg van het feit dat de ene mens de andere mens zijn geluk wil opdringen. Laat ik niet dezelfde fout maken. ‘Voor mij persoonlijk geldt dat geluk in belangrijke mate een kwestie van zelfonderhoud is.’


Uit je evenwicht zijn?