Do or do not!


Uitstelgedrag heeft twee belangrijke functies: angstvermijding en het beschermen van het ego, het gevoel van eigenwaarde. Er is een duidelijke samenhang met het zelfbeeld, faalangst, motivatie en executieve vaardigheden. Dat klinkt misschien heftig als je denkt aan de was die blijft liggen of het uitstellen van een vervelende klus zoals de garage opruimen of de badkamer eens flink onder handen nemen of je belastingen invullen.


Als je in plaats daarvan je Facebook gaat checken of een lekker boek gaat lezen hoeft dat helemaal niet meteen problematisch te zijn. Het nadeel is alleen dat we het onszelf vaak erg kwalijk nemen en dan eigenlijk niet eens echt kunnen genieten van dat boek. Dan hebben we het nog niet over het werk dat zich ondertussen opstapelt. Zo kun je jezelf echt flink dwarszitten en het uitstellen wordt een echte belemmering.


Oorzaken zijn: faalangst, perfectionisme, overbezorgdheid, gebrek aan zelfdiscipline en interne sturing. Een aantal kenmerken hebben alle uitstellers gemeen:

  1. Het onvermogen om de neiging tot het uitstellen van dingen te weerstaan. Dit veroorzaakt nare gevoelens van onzekerheid, waardeloosheid of schuldgevoelens.

  2. Het uitstelgedrag wordt gerationaliseerd als iets waar men niets aan kan doen: er is altijd wel een excuus te bedenken waardoor het logisch wordt dat je uitstelde. Dit wordt vermijdingsgedrag genoemd: men gaat de confrontatie met zichzelf uit de weg.

  3. De negatieve gevoelens van spijt, schuld, verminderd gevoel van eigenwaarde en doelloosheid (‘Ik weet niet wie ik ben, wat ik wil’) hebben tot gevolg dat de competenties van de persoon afnemen: uitstelgedrag werkt ‘zelfverlammend’. Dit betekent dat iemand die op zich intelligent en gemotiveerd is voor een taak, altijd minder goed presteert dan hij of zij zou kunnen.

  4. Alle types hebben één gemeenschappelijk voordeel van het uitstellen: het levert hen een (tijdelijke) reductie op van de stress en de angst die veelal onbewust opgeroepen wordt bij confrontatie met bepaalde leertaken. Al het uitstelgedrag helpt ons om nare emoties te vermijden, en ons gevoel van eigenwaarde te beschermen. Tenminste, dat denken wij als uitstellers…

Piers Steel geeft in zijn boek Uitstelgedrag een wiskundige formule voor de mate waarin je uitstelt:


Wat kun je hier mee? Door te spelen met de factoren in de formule kun je je eigen uitstelgedrag begrijpen en zien wat er nodig is om in beweging te komen.


Verwachting: hoe groter jij de kans acht dat iets een succes gaat worden, hoe groter de kans dat je er aan gaat beginnen. Ergens niet aan beginnen kan dus betekenen dat je bang bent dat het mislukt. Nu je dit weet zou je hulp kunnen zoeken om de kans op succes te vergroten.


Waarde: Hoe belangrijker of hoe leuker jij een taak vindt, hoe groter de kans dat je er aan gaat beginnen. Vind je iets saai of onbelangrijk dan is de kans klein dat je die taak gaat uitvoeren.


Impulsiviteit: De ene mens laat zich meer verleiden door impulsen dan de ander. Hoe impulsiever je bent, hoe groter de kans dat je zaken uitstelt. Wat jou kan helpen is werken in een impuls/prikkel arme omgeving.


Tijd: Hoe verder een taak voor ons ligt hoe moeilijker het is om eraan te beginnen. De druk van een deadline kan je helpen om minder uit te stellen.

Wat helpt om je uitstelgedrag te minderen:

  1. Realistische verwachtingen: Maak je verwachtingen concreet. Beantwoord de vragen: Wat ga ik hiermee te weeg brengen? Hoe komt dat er in de praktijk uit te zien? Hoe ziet het eindresultaat eruit? Houd je verwachtingen haalbaar en realistisch. Denk aan alle positieve dingen die je taak of project teweeg gaat brengen. Optimisme is een zeer belangrijke drijfveer van motivatie.

  2. Voeg een onsje waarde toe: Is de taak vervelend of saai? Voeg zelf waarde toe in de vorm van een uitdaging. Voeg bijvoorbeeld een zelfbedacht spel-element toe. Leg de lat iets hoger dan nodig en je zult zien dat je je motivatie terugvindt. Nog een manier om waarde toe te voegen en je motivatie een boost te geven, is om jezelf na elke volbrachte taak te belonen.

  3. Slechts een mespuntje impulsiviteit: Impulsiviteit (‘Impulsiveness’) is één van de twee grootste motivatie-killers, volgens de formule van Steel & König. Wat te doen? Draai het om: want het ingrediënt impulsiviteit kan je taak juist een vliegende start geven. Gebruik diezelfde impulsiviteit waarmee je je Facebook-pagina wilde openen om in plaats daarvan je word-document te openen. Doe het gewoon! Tel er voor mijn part hardop bij: drie-twee-één-klik! Geniet van het voldane gevoel dat deze actie alleen al bij je teweeg heeft gebracht.

Het verboden ingrediënt: vertraging: Ban de bittere smaak van vertraging uit je motivatie-cocktail bannen met deze 4 stappen: