• Talenteer Jezelf

Hoogbegaafde Tieners


Learning to exhale


De vragen die Christine, 14 jaar in de video aan ons stelt (14:27 – 15:45)


  • Waarom wordt hoogbegaafdheid aan prestatie gekoppeld?

  • Waarom kunnen volwassenen niet accepteren dat een vierjarige diepe gedachten en problemen kan hebben en dat serieus nadenken over zelfmoord op mijn zevende niet meteen betekent dat ik depressief ben, maar meer dat ik al mijn opties overweeg?

  • Is het niet frustrerend dat de meeste docenten extravert lijken met weinig echte kennis over hoe het is om introvert te zijn en wat hun behoeften zijn? Hoe moeilijk zou het zijn voor scholen om open toegang te bieden aan stilteruimtes voor mensen zoals ik, die uitgeput raken van de omgang met andere mensen en een rustige ruimte nodig hebben om te kunnen reflecteren?

  • Hoe kunnen ouders en volwassenen blijven geloven dat mijn onderpresteren op school verholpen kan worden door het wegnemen van mijn passies en interesses of ze als losgeld gebruiken en dan verbaasd zijn dat ik niet meer mee wil werken?


Begaafdheid is wat je bent en niet wat je doet!


Begaafde tieners vertellen waar ze tegenaan lopen:


  • Niemand legt je uit wat het betekent om hoogbegaafd te zijn. Het lijkt één groot geheim

  • School is te makkelijk en te saai

  • Ouders, docenten en vrienden verwachten dat we altijd perfect zijn

  • Vrienden die je echt begrijpen zijn bijna niet te vinden

  • Andere kinderen pesten ons vaak met ons slim zijn

  • Wij voelen ons overweldigd door al de mogelijkheden in het leven

  • Wij voelen ons anders, vreemd en vaak eenzaam

  • We maken ons al heel jong druk over problemen in de wereld en we voelen ons machteloos omdat we hier niets aan kunnen doen


Hoogbegaafde leerlingen zijn zeker niet uniek in hun behoeften. Wat zij nodig hebben geldt voor alle leerlingen! Veiligheid, begrip en ergens bij horen. Gezien worden en jezelf beter leren begrijpen. Invloed en controle over je eigen leven ervaren. Waardering krijgen en je trots kunnen voelen. Vervulling van de basisbehoeften autonomie, verbinding en competentie.


Autonomie: Controle en invloed

Ik had deze week nog een discussie met iemand die vindt dat we weer meer de nadruk moeten leggen op discipline en doorzettingsvermogen in het onderwijs. Leerlingen zijn niet zelfstandig genoeg om hun eigen huiswerk te maken. Dat we doorgeschoten zijn in keuzevrijheid. Dan vraag ik mij af wat deze volwassenen zouden zeggen wanneer ze weer een dagje als tiener zouden moeten meelopen op school? Ik begrijp op sommige punten wel wat er bedoeld wordt, maar ik denk dat het in een bredere context bekeken moet worden. Daarnaast missen ze de ironie. Je wilt leerlingen dus dingen opleggen om ze zelfstandiger te maken?


Bij autonomie hoort verantwoordelijkheid en zelfsturing. Het heeft veel voordelen wanneer leerlingen zelf eigenaar worden van het proces rondom het herkennen van en voldoen aan de eigen speciale (leer-)behoeften. Leer tieners voor zichzelf opkomen en voorzien in hun eigen leerbehoeften op een manier die positief is voor henzelf en voor anderen. Laat ze zelf kiezen met welke methoden, materialen en middelen ze iets aanpakken. Stimuleer zelfkennis! Geef ze brede kennis van wat hoogbegaafdheid is. Niet de beperkte definitie die gericht is op prestaties. Creëer ruimte voor zelfreflectie en metacognitieve vaardigheden. Zo ontstaat weerbaarheid en veerkracht die noodzakelijk is om ook doorzettingsvermogen en discipline in te kunnen zetten.


"Hoogbegaafdheid kan naar mijn idee niet echt gedefinieerd worden. Het betekent net iets anders voor iedereen, zeker bij hoogbegaafde mensen die nog diverser in hun definities zijn dan ieder ander." Noah, 16


Competentie: Uitdaging en Complexiteit

Als jouw leerling de kans krijgt om nieuwe en interessante vaardigheden te leren, dan heeft die leerling niet alleen meer plezier, maar krijgt ook meer zelfvertrouwen en kan hij/zij trots zijn op zichzelf. Geef deze leerlingen de mogelijkheid om iets bij te dragen, iemand te helpen. Een goed doel, een project om een probleem op een creatieve manier aan te pakken. De wereld wordt zo een beetje mooier! Wees creatief, stap uit je eigen comfortzone als docent. Wat kun je presteren in een omgeving die niets van je vraagt? Die je nooit uitdaagt!


"Elk kind heeft behoefte aan ruimte om creatief te kunnen zijn en te mogen zeggen wat hij denkt." Paul, 15



Verbinding: Betrokkenheid en aanmoediging

Om te kunnen leren is het belangrijk dat een leerling zich veilig en geaccepteerd voelt. Een goede relatie heeft met (een aantal) medeleerlingen en docenten. Een omgeving waarin anderen de moeite willen doen om je te begrijpen. Breng leerlingen met elkaar in verbinding! Breng ze in verbinding met een peer-mentor uit hogere groepen. Ga zelf in gesprek! Deze leerlingen hebben de antwoorden. Zij weten haarfijn wat ze nodig hebben.....


en voorkom…tippy, tippy, tap, tap! Om dit laatste te kunnen volgen moet je toch echt even de hele video bekijken :-)


"Ik heb altijd een hekel gehad aan de term 'hoogbegaafd'. Ik bedoel, ik stond altijd al min of meer apart van de andere kinderen op school. Hoogbegaafd genoemd worden maakte dat alleen maar erger. Het gaf hen weer iets extra's om mij mee te pesten."

Mei, 16


Wanneer van jongs af aan de basisbehoeften autonomie, competentie en verbinding niet vervuld worden krijg je te maken met jongeren die niet meer willen. We noemen dat vaak onderpresteerders, maar zoals ik hier al eerder beschreven heb, vind ik dat een nietszeggende term waarmee we met een beschuldigend vingertje naar de jongeren wijzen. De problemen ontstaan in verbinding met anderen. Je kunt dus onmogelijk eenzijdig een verandering vragen.


Jim Delisle omschrijft onderpresteren in zijn lezing “Doing poorly on purpose” als eczeem. Onderpresteren is als…


Eczeem: De symptomen zijn hetzelfde, maar de onderliggende oorzaak is steeds weer anders

Een ui: Hoeveel lagen je ook afpelt, er zitten er altijd nog meer onder verborgen

Een labyrint: Er zijn vele paden richting succes, maar de meeste lopen dood


Het etiket voorbij...

Het nadeel van een etiket en zeker eentje zoals onderpresteren is dat het overkomt als een vast gegeven. Je krijgt als jongere eigenlijk steeds te horen dat je niet goed genoeg bent. Het label hoogbegaafdheid met alle vooroordelen die daaraan kleven zegt dat je eigenlijk hoge prestaties zou moeten laten zien. Deze combinatie roept dan toch de gedachte op dat er iets goed mis is. Dat heeft een zeer negatief effect op het zelfbeeld. Vaak is dat al niet erg groot, omdat het 'onderpresteren' ontstaan is door gebrek aan aansluiting, pesten, niet gezien en begrepen worden.


Delisle vraagt ons dan ook te kijken naar de mogelijkheden in plaats van wat een kind niet doet. Wanneer we de nadruk blijven leggen op wat er niet goed gaat stimuleren we hulpeloosheid en hopeloosheid. Hulpeloosheid komt voort uit gebrek aan verbinding. Hopeloosheid ontstaat uit het gebrek aan vervulling van autonomie en gevoel van invloed en competentie. Hulpeloosheid en hopeloosheid hebben weer een negatieve correlatie met isolatie en gebrek aan invloed en kracht. Geïsoleerd, anders en alleen blijven voelen stimuleert hulpeloosheid. Je machteloosheid blijven voelen zorgt weer voor het verlies van hoop.


Het is dus belangrijk dat er beweging ontstaat en het gevoel van machteloosheid naar de achtergrond verschuift en er meer ruimte ontstaat voor de eigen invloed. Hopeloosheid verdwijnt en de mogelijkheid op groei en ontwikkeling verschijnt. Hulpeloosheid verdwijnt en de kans op contact en verbinding verschijnt.


Laten wij onze kinderen/leerlingen accepteren in hun eigenheid!


Daarover de volgende keer meer!


Bronnen:

Learning to exhale - Jim Delisle - Keynote 12 okt 2017

Doing Poorly on purpose : Underachievement and the quest for dignity - Jim Delisle

The gifted teen survival guide - Judy Galbraith en Jim Delisle

#Motivatie #Emotioneel #verbinding #verveling #autonomie #competentie

Alle rechten voorbehouden © 2015 - 2020  Talenteer Jezelf  -