Leren of presteren


“Geef een leerling een uitdaging op niveau en hij komt in flow"


Wanneer er gekeken wordt naar motivatie en problemen in de motivatie dan kijken we naar het gedrag en gebrek aan prestatie. De leerling krijgt een label, dwars of lui. Een leerling vergeet zijn huiswerk of laat geen inzet zien. Het gevolg is lagere cijfers dan je zou verwachten of regelrechte onvoldoendes. Langzaam afstromen naar een lager niveau of zelfs zonder diploma de school verlaten.


We zijn in het onderwijs op zoek naar motivatie voor de prestatie. Presteren doet echter een heel ander beroep op een leerling dan leren op zich. Sterker nog, de gerichtheid op prestatie heeft een negatieve invloed op de intrinsieke motivatie. Prestatie draait om extrinsieke motivatie. Het werkt faalangst in de hand en versterkt het gevoel van moeten.


Leren = betrokkenheid bij de taak, eigen leerdoelen, groeien, jezelf ontwikkelen, meesterschap, creatief bezig zijn, mislukking is onmogelijk, van fouten leer je, intelligentie kan groeien, uitdagende en nieuwe taken hebben de voorkeur, hard werken betekent niet dat je capaciteiten mist, individuele criteria, meer diepgaand en zelfgestuurd leren vanuit intrinsieke motivatie en interesse.


Prestatie = ik-betrokken (laten zien wat jij allemaal kan), prestatiedoelen, laten zien waar je bekwaam in bent en defensief op gebieden waar je niet bekwaam bent of voelt, slagen of falen, fouten zijn mislukkingen en werken verlammend en vermijdingsgedrag in de hand, intelligentie ligt vast, meer informatie vergaren is mogelijk, maar verstandiger worden kan niet, voorkeur voor makkelijke taken, lage aspiraties, hard werken is een teken van gebrek aan capaciteiten, sociale criteria, oppervlakkig en memoriserend van buiten leren vanuit extrinsieke motivatie voor de beloning.


Wanneer de focus ligt op leren dan wordt er gekeken of de kennis en de vaardigheden ook ontwikkeld en gebruikt kunnen worden. Leerkrachten zijn een hulpbron, coach in het leerproces. De keuze voor leerdoelen en de focus op ontwikkeling en vaardigheden van de leerling zouden centraal moeten staan.


Het probleem is dat veel leerlingen leertaken opvatten als prestatietaken en dat heel wat leerkrachten leertaken aanbieden als prestatietaken, zonder zich hiervan bewust te zijn. Huiswerk is een goed voorbeeld. De leerling krijgt werk naar huis om te controleren of hetgeen hij in de les geleerd heeft ook echt begrijpt en kan toepassen. In de praktijk wordt dit echter opgevat als een test. Toetsen en examens zijn sterk prestatiegericht. Leerlingen laten hun ouders het huiswerk controleren zodat ze met zo min mogelijk fouten het werk op school weer kunnen inleveren.


Prestatiegerichte leerlingen willen competent overkomen. De ene groep leerlingen is gericht op succes en wil laten zien hoe goed hij is in vergelijking met anderen. De tweede groep kiest voor vermijding van mislukkingen en op deze manier competent overkomen op zijn medeleerlingen. Het gevoel van competentie is belangrijk voor hun positieve zelfbeeld en dit kan leiden tot zelfbescherming en zelf benadelende maatregelen.


De leerling die taakgericht werken hebben veel betere probleemoplossende strategieën. Ze leren actiever, zijn betrokken en het leerproces is veel diepgaander. Je bent minder taakgericht naarmate je meer prestatiegericht bent. Of een leerling vooral prestatiegericht of taakdoelgericht is kan blijken uit de antwoorden op vragen die betrekking hebben op de mindset.


Heeft een leerling problemen met fouten maken en is hij of zij sterk gericht op hoge cijfers of is de leerling echt geïnteresseerd en houdt van moeilijke opdrachten waar je over na kunt denken en heeft hij of zij geen problemen met het maken van fouten. ( Quiz: wat-is-jouw-mindset? )


Willen X kunnen X doen = prestatie


Willen: Leerdoelen sluiten aan bij eigen interesse.

Kunnen: Leerdoelen sluiten aan bij het gedrag, de vaardigheden.

Doen: Leerdoelen zijn concreet en sluiten aan bij het niveau van de leerling, de zone van naaste ontwikkeling of wijken bewust af omdat de leerling bereid is er hard voor te werken.


Motivatie is een samenspel van de persoonskenmerken en de kenmerken van de situatie. Wil deze leerling wel presteren? Misschien heeft deze jongere wel heel andere prioriteiten? Weet jij wat er in het leven van jouw leerlingen speelt? Heeft jouw leerling wel het gevoel dat het zin heeft om meer inzet te tonen? Voelt deze leerling zich wel veilig op school? Om iets te veranderen heb je ook het gevoel nodig dat je iets ook echt kúnt veranderen, dat het haalbaar en mogelijk is. Waarom zou je er anders aan beginnen? Ook om te veranderen is motivatie nodig.


Intrinsieke motivatie, de autonome motivatie is de motivatie die je zo veel mogelijk wilt stimuleren. Dan komt een leerling zelf in beweging! Vanuit eigen drijfveren, behoeften en ambitie. Volgens Deci & Ryan* kunnen docenten de intrinsieke motivatie verhogen als ze weten in te spelen op drie psychologische basisbehoeften:

  • Autonomie. De leerling heeft de vrijheid om een activiteit naar eigen inzicht te kunnen uitvoeren en heeft invloed op wat hij doet

  • Competentie. Het vertrouwen dat de leerling heeft in eigen kunnen

  • Verbinding. De verbondenheid met de omgeving, ofwel vertrouwen hebben in anderen. Leerlingen voelen zich veilig genoeg om vragen te stellen en zijn niet bang zijn om fouten te maken

‘Flow’ is de eerste stap naar meesterschap


Nog een stapje verder in de motivatie; 'Flow' is de toestand in een situatie, waarin men vanuit een streven naar persoonlijke groei, een activiteit verricht waarvan de uitvoering op zich al enorm veel voldoening geeft. Over het algemeen gaat het hier om de uitoefening van een complexe, aandacht vragende taak, waar iemand heel vaardig in is of waarin er allerlei ‘kwartjes vallen’ die weer tot nieuwe ideeën leiden.


In flow ben je gefocust en doelgericht. Belangrijker dan het al dan niet bereiken van het doel, is het ervaren van een gevoel van controle over de situatie en het in balans zijn van de te leveren inspanning in relatie tot de gevraagde vaardigheid. Er zijn twee soorten situaties, waarin flow niet bereikt kan worden: Angst en Verveling.


Human - Work in Progress


‘Angst’ - De uitdaging is hoger dan de vaardigheid: in dit geval verliest iemand het gevoel van controle over de situatie, wat een gevoel van angst en/of stress met zich meebrengt en waardoor er een goede reden is om falen te verwachten; vanuit een behoefte aan controle zal iemand deze toestand willen vermijden.


‘Verveling’ - De uitdaging is lager dan de vaardigheid: in dit geval voelt iemand zich verveelt of onverschillig en ontbreekt de stimulans om echt op de taak te focussen; bestaande vaardigheden worden niet gebruikt en aangesproken, waardoor er geen mogelijkheid is om van hieruit ervaring op te doen die een bijdrage levert aan de verdere ontwikkeling. Het is dus van belang om zowel de boredom als de anxiety zone zo veel mogelijk te vermijden. Wat flow-activiteiten met elkaar gemeen hebben is dat ze een bewust gevoel van ontdekking verschaffen en zodoende een bijdrage leveren aan het verleggen van de eigen grenzen naar een hoger niveau van complexiteit.


Gevoel van competentie = vertrouwen + uitdaging + vaardigheden


Je voelt pas competentie als je vertrouwen hebt in je eigen kunnen, je iets doet met de juiste uitdaging (net buiten je comfortzone) en je over de vaardigheden beschikt om de gewenste resultaten te behalen.


Je kunt binnen het onderwijs op verschillende manieren positieve invloed uitoefenen op de motivatie. Richt je op leren, groei en ontwikkeling! Stimuleer de intrinsieke motivatie en flow door tegemoet te komen aan de drie basisbehoeften.


De totale leerling doet mee in het leerproces. Kijk niet alleen naar de context en het gedrag, maar ook naar de beïnvloeding door overtuigingen, identiteit en betrokkenheid. Met aandacht voor de identiteitsontwikkeling kan diepgaand en efficiënt leren plaatsvinden.


De volgende keer ga ik in op de vele gezichten van hoogbegaafdheid en hun motieven in het licht van de basisbehoeften autonomie, competentie en verbinding en de balans tussen uitdagingen en vaardigheden.


Nu al verder lezen? De leukste kennis is zelfkennis!


Wil je weten hoe het met de motivatie van jouw leerlingen staat?

Lees dan hier verder!


Bron: Zelfdeterminatie theorie - Self-Determination Theory (SDT) (1985; 2000) van Deci & Ryan *

Zicht op zin! - Zelfonderzoek de sleutel naar motivatie? (2016) Adrienne Schimmel


#Motivatie #prestatie #mindset #leren #flow #zelfdeterminatietheorie

Alle rechten voorbehouden © 2015 - 2020  Talenteer Jezelf  -